PRADZIAD Z SS. PRADZIAD Z CHŁOSTRY

600px-WaffenSSDwóch ludzi i dwie historie, jakich w pierwszej połowie XX wieku znajdziemy wbrew pozorom wiele. – Niemiec z SS i sołtys służący w Chłostrze. Życiorysy obydwóch przecięły się po wielu latach i to dopiero wówczas, gdy jeden z nich od wielu lat już nie żył. Ich historia, choć nie owiana aurą tajemnicy, jest intrygującym i dającym do myślenia przykładem na to, w jaki sposób wielka historia, parafrazując Białoszewskiego, potrafi przejechać się fest po zwykłych ludziach.
*   *   *

Spotkaliśmy się w środowy, marcowy wieczór, w jednej łódzkich kawiarni znajdujących się naprzeciwko ulicy Piotrkowskiej. Gdy wszedłem do środka Michał popijał piwo gaworząc z ładną barmanką. Podszedłem do stolika i usiadłem naprzeciwko, a wtedy przez jego twarz przebiegł nerwowy uśmiech. Na tę rozmowę namawiałem go kilka razy.

– A ty w ogóle chcesz ze mną rozmawiać? – zapytał podpalając papierosa.
– Dlaczego miałbym nie chcieć?
– Twój pradziadek zginął w Auschwitz, a mój służył w SS.

*  *  *

Jeden z pradziadów Michała był Niemcem, który w trakcie II wojny światowej przemierzał Europę wraz ze swoim oddziałem Waffen SS. Drugi, jako sołtys niewielkiej wsi w sieradzkim walczył z okupantem i bandami szabrowników. Historia potrafi płatać figle…

artikel_44553_bilder_value_8_nsdap11

Niemiecki plakat propagandowy

– Rocznik 1904 –
Dietmar Uller urodził się w 1904 roku w Falkensee, niewielkiej miejscowości położonej na zachodzie Niemiec. Jego rodzice utrzymywali siebie i siedmioro dzieci z pracy na roli, ale głód, który po I wojnie światowej dopadł Niemcy, zmusił młodego Ullera do opuszczenia prowincji i przenosin do Berlina. W wielkim mieście Dietmar parał się wieloma zajęciami, nie zagrzewając nigdzie dużej miejsca i żyjąc z dnia na dzień.

Dopiero na przełomie lat ’20 i ’30, być może z powodu ciągłych problemów finansowych, być może pod wpływem oddziałującego z coraz większą mocą nacjonalizmu głoszonego przez kaprala-artystę z wąsikiem, dwudziestokilkuletni Dietmar postanowił wstąpić do jednego z paramilitarnych oddziałów.

Od tej chwili maszerował po berlińskich ulicach syty i czysto ubrany, a choć Niemcy nadal zmagały się ze skutkami Wielkiego Kryzysu, który rzucił na kolana gospodarkę całej Europy, przynależność do oddziałów sympatyzujących z dochodzącym do władzy Hitlerem zapewniła mu pewne jutro. W drugiej połowie lat ’30 wcielono go do Wehrmachtu.

*  *  *

Piotr Okuliński również urodził się w 1904 roku. Na świat przyszedł w niewielkiej wsi niedaleko Wielunia, ale z niejasnych powodów, jego rodzina wyemigrowała do Francji, gdzie przeżyła Wielką Wojnę. Dopiero w 1919, rok po odzyskaniu przez Polskę po 123 latach niepodległości, pradziad Michała powrócił w rodzinne strony.

Piotr zamieszkał na należącej do jego rodziny od wieków ziemi położonej w województwie sieradzkich, która ponoć została im podarowana przed wiekami przez jednego z polskich królów (nazywała się „Pańskim Polem”). W drugiej połowie lat ’20 znanego z gospodarności Okulińskiego wybrano sołtysem. Wkrótce też ożenił się (w 1928 roku) i na świat przyszła dwójka jego dzieci, a wyczulone na krzywdę dzieci małżeństwo Okulińskich adoptowało siedmioro sierot, które wcześniej wychowywały się w klasztorze Mniszek Kamedułek.

220px-Ssnederland– Waffen SS i Bataliony Chłopskie –
W dniu niemieckiego ataku na Polskę Dietmar Uller miał już 35 lat. Być może to właśnie wiek, a zapewne i nabyte dotąd umiejętności spowodowały, że nie został zmuszony wąchać prochu w pierwszej fazie wojny, zajmując się na dalekim tyle frontu aprowizacją i logistyką. Służąc w kwatermistrzostwie znalazł się w okupowanej przez Niemców Holandii i to tutaj nabyte wcześniej kompetencje zdecydowały, że trafił do zespołu zajmującego się budową szkieletu II Korpusu Pancernego SS, który w założeniu miał składać się w większości z Niemców oraz w mniejszym stopniu, z holenderskich kolaborantów gotowych ginąć za nazizm.

Eksperyment z Holendrami nie powiódł się, a wkrótce miejscem tworzenia II Korpusu stała się zajęta przez hitlerowców Francja, gdzie utworzono I Dywizję Pancerną SS Adolf Hitler, II Dywizję Pancerną SS Reich i III Dywizję Pancerną SS Totenkopf. Dietmar w drugiej połowie ’42 roku został wcielony do oddziałów Waffen SS należących do I Dywizji Pancernej.

Nowe jednostki przerzucono na front wschodni w 1943 roku, a więc już po klęsce pod Stalingradem i Kurskiem. Po raz pierwszy Dietmar Uller znalazł się na pierwszej linii walk podczas obrony Charkowa i Białgorodu. Broniące się tu oddziały SS i Wehrmachtu na pewien czas powstrzymały postęp Sowietów, ale zapłaciły za to wysoką cenę.
Dietmar Uller i jego towarzysze broni, pomimo wbijanych im do głów haseł w stylu „Moim honorem jest wierność” i mimo rozkazów zakazujących opuszczenia miasta, zdecydowali się na odwrót, co uratowało tysiące z nich przed niechybną śmiercią.
Podczas kolejnych walk Uller został postrzelony i choć rana nie zagrażała życiu, żołnierzowi pozwolono wrócić do Berlina, gdzie wraz z dwoma córkami mieszkała jego żona. Jedną z owych córek była babcia Michała.

*  *  *

Córka Piotra Okulinskiego w momencie wybuchu II wojny światowej miała 9 lat i jak opowiadała po latach, 1 września 1939 roku zapamiętała głównie dlatego, że nie musiała iść do szkoły. Na ludność tych rejonów ogromne wrażenie zrobił bestialski nalot niemieckiego lotnictwa, które właśnie na pobliski Wieluń zrzuciły pierwsze w tej wojnie bomby.

Pradziad Michała został zmobilizowany i wkrótce stawił się pod Sieradzem wraz z trzema swoimi końmi, które przekazał armii. Jego oddział walczył w okolicach Łodzi i choć poniósł duże straty uniknął niewoli. Gdy kampania wrześniowa dobiegła końca oddział Piotra zakopał w lesie broń, a żołnierze poczęli przedostawać się w kierunku swych rodzinnych stron. Po pewnym czasie do domu dotarł szczęśliwie również Okuliński.

Pierwsze miesiące okupacji niemieckiej pradziad Michała zapamiętał głównie z powodu wysiedleń zamieszkałych w pobliskich wsiach Żydów i pomocy, jaką on i jego sąsiedzi udzielali ukrywającym się po wsiach żołnierzom Wojska Polskiego. Niemcy również dawali im się we znaki (surowe kontrybucje na rzecz nowych panów uszczuplały i tak bardzo skromne zapasy), jednak pradziad Michała, za najbardziej dolegliwe, uznał po latach grasujące w okolicach bandy, które udając oddziały partyzanckie grabiły wieś za wsią.

Okuliński wiedział, że nie jest w stanie walczyć z Niemcami, ale może przeciwstawić się leśnym zbirom udających partyzantów. Na przełomie 1942 i 1943 roku zorganizował na swojej ziemi oddział straży chłopskiej (prawdopodobnie w ramach tzw. Chłostry), który w 1943 stał się częścią Batalionów Chłopskich (obwód VI tzw. obwód Sieradz). Zmobilizowany przez sołtysa oddział przepędził bandytów, z którymi nie mogła sobie poradzić słabiej zorganizowana na tych ziemiach Armia Krajowa, a sam Piotr zyskał dzięki temu szacunek okolicznej ludności.

waffen-ss-pic– Przeciwko Sowietom –
Dietmar Uller powrócił na front dopiero w 1944 roku. Wziął udział w bitwie o Ardeny, a potem wraz ze swoim oddziałem Waffen SS walczył w Budapeszcie, gdzie w randze Sturmfuhrera znów musiał stawić czoła Rosjanom. Ostatnim etapem wojennej tułaczki oficera SS był Wiedeń. To tutaj, podczas obrony miasta, zginął w trakcie dwóch pierwszych tygodni kwietnia 1945 roku Dietmar Uller.

*  *  *

W tym samym roku po Niemcach i bandach złodziei przetoczyła się przez ziemię sieradzką kolejna plaga, tym razem w postaci Armii Czerwonej. To właśnie wówczas, bojąc się Sowietów, córka Okulińskiego (babcia Michała) została umieszczona w Klasztorze Mniszek Kamedułek. Nowy porządek mocno dawał się we znaki mieszkańcom regionu. Panoszący się wszędy Urząd Bezpieczeństwa aresztował wielu spośród przyjaciół i znajomych Okulińskiego.

Znani z przywiązania do tradycji i przede wszystkim do swojej ziemi, chłopi pod wodzą troskliwego sołtysa nie zamierzali składać broni i w miarę swoich możliwości starali się przeciwstawić nowemu wrogowi, zresztą nie bez sukcesów – ponoć kilkukrotnie powiodły się próby zbrojnego uwolnienia więzionych przez UB chłopów z okolicznych wsi.

French-resistance-fighter-with-Sten-px800Pradziad Michała dwukrotnie wpadał w ręce Sowietów i ich polskich popleczników. Za pierwszym razem utrwalacz władzy ludowej okazał się znajomym Piotra sprzed lat i puścił oddział Batalionów Chłopskich wolno, za drugim razem nieszczęśników spod ściany śmierci uratował nieoczekiwany atak na oddział UB w okolicznej wsi, który przerwał egzekucję (mający ją wykonać żołnierze popędzili na pomoc kompanom wypuszczając niedoszłe ofiary na wolność, co oczywiście rodzi pytania, nie mniej jednak, w ten sposób zostało autorowi tego artykułu przedstawione).

Przygoda Okulińskiego z chłopska samoobroną zakończyła się przed rokiem 1950. Wówczas to komuniści rozkazali pod groźbą kary śmierci zdać mieszkańcom całą broń, straszyli represjami i wyrywkowymi rewizjami. Mający wśród gospodarzy największy posłuch pradziad Michała zebrał od pozostałych gospodarzy wszystkie pistolety, karabiny i granaty, po czym zatopił je w okolicznym stawie. Tak, jak we wrześniu ’39 roku, broń nie wpadła w ręce wroga.

Michał opowiedział mi, że kilka lat temu bawiące się w tych okolicach dzieci wyłowiły ze stawu granat z czasów II wojny światowej (na miejscu natychmiast zjawili się saperzy, niewiadomo jednak, czy znaleźli coś jeszcze).

Do końca swych dni Okuliński cieszył się sympatią mieszkańców okolicznych wsi, cieszył się tez zdrowiem i nawet po siedemdziesiątym roku życia można go było spotkać podczas przejażdżki na ukochanym junaku.

Pewnego ciepłego dnia w 1988 roku pradziadek Michała zabrał swego wnuka na wycieczkę. Zaraz po niej stary sołtys poszedł na spacer w okolice stawu, gdzie wedle opowieści, zatopił przed laty broń. Jeszcze tego samego dnia Okuliński zmarł.

*  *  *

W związku z tym, że naszemu rozmówcy zależało na anonimowości, podane imiona i nazwiska są fikcyjne.

*  *  *

Remek Piotrowski

Reklamy

2 Komentarze

Filed under ARTYKUŁY, II WOJNA ŚWIATOWA, PORTRETY

2 responses to “PRADZIAD Z SS. PRADZIAD Z CHŁOSTRY

  1. Anonim

    „Dopiero w 1919, rok po odzyskaniu przez Polskę po 126 latach niepodległości, pradziad Michała powrócił w rodzinne strony.”
    Raczej po 123 latach ;-).

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s