IGŁY – Marek Łuszczyna

Obrazek„Głęboki wywiad to zrzeczenie się tożsamości. Umiejętność automatycznego „myślenia fikcyjnym bohaterem”, którego się odgrywa. Ponadto to zajęcie, w którym trzeba być krańcowo podejrzliwym, zachowując jednak jasny, wolny od paranoi umysł.” | fragment książki.

Odkrywanie historii to zajęcie pasjonujące. Układanie całości z drobnych fragmentów, cząstek w kontekście pojęć tak obszernych, jak II wojna światowa, czy XX wiek koniec końców niewielkich, pozwala uchwycić nie tylko sens ogólny zjawisk i wydarzeń. Pozwala autentycznie wgłębić się w istotę tychże oraz zająć odpowiednią perspektywę. I na to właśnie pozwala książka Marka Łuszczyny.

Ważne epizody w polskiej historii dotyczącej II wojny światowej to morze zdarzeń, faktów, zagadnień, poglądów i postaci. Po przeczytaniu książki „Igły” poczułem wstyd. Pojąłem bowiem, że historii agentek, które działały w czasie wojny na rzecz polskiego wywiadu, nie znam chociażby w drobnym szczególe. A znać ją powinniśmy.

Historia to trzeba przyznać niezwykła, o której wie wąskie grono pasjonatów dziejów, autorów książek historycznych i świadków. Dzięki Markowi Łuszczynie szansę dowiedzenia się o nim będzie miało większe grono czytelników, a że autor zbadał (jak się zdaje) rzecz po pierwsze wnikliwie, po drugie – przedstawił ją w cudownie przystępnej formie, mamy tu do czynienia z wydawnictwem cennym.

W opisie wydawcy umieszczonym na okładce czytamy m.in.:
[…] Artystki, żony dyplomatów, córki przedsiębiorców, troskliwe panie domu i przedwojenne feministki, dojrzałe opiekuńcze matki i nastolatki, którym ledwie starczało sił, by przeładować pistolet. […]
Nie oczekiwały za swoje dokonania nagród, i wyróżnienia rzeczywiście je omijały. Podejmując się misji decydujących o losach świata, ginęły lub – w najlepszym razie – skazywano je na zapomnienie. Te, które ocalały czekała cela w więzieniu UB lub ciężki los na emigracji. […]

Marek Łuszczyna zdecydował się na najprostszy z możliwych, ale i chyba najtrafniejszy sposób narracji. W kolejnych rozdziałach odkrywa losy agentek, które być może bezpośrednio nie zdecydowały o ostatecznym rozstrzygnięciu konfliktu z lat 1939-45, ale miały na niego wpływ. Nie należy go ani powiększać, ani pomniejszać.

W gronie bohaterek książki są zresztą nie tylko Polki. Znajdzie się tu chociażby miejsce dla Benity von Falkenhayn, która uwiedziona przez rotmistrza Sosnowskiego stworzyła wraz z nim nieprawdopodobną siatkę szpiegów w III Rzeszy i gdyby nie pewne okoliczności – miała szansę znacznie utrudnić Hitlerowi szybkie summa summarum zwycięstwo we wrześniu ’39.

Inną osobą jest Halina Szymańska, żona atache wojskowego w polskiej ambasadzie w Berlinie. Stateczna, inteligenta i zarazem oddana sprawom domu kobieta z klasą przemieni się w asa wywiadu, która dzięki swoim talentom i znajomościom prześle aliantom informacje wprost ze sztabu Wehrmachtu, a „jeść” jej z dłoni będzie sam Wilhelm Canaris.

Jest tu Maria Sapieżyna, która potrafiła bez ogródek „wylać” papieżowi Piusowi XII swoje rozczarowanie jego polityką względem Niemiec. Krystyna Skarbek została „ulubioną agentką Churchilla” po tym, jak wydobyła z niemieckiego więzienia ważną postać z siatki alianckich szpiegów. Agentka weszła do siedziby gestapo, przedstawiła się, jako siostrzenica generała Montgomery’ego i bezczelnie zażądała uwolnienia więźnia argumentując to żądanie sytuacją na froncie i konsekwencjami takiego rozwiązania sprawy dla szefa gestapo. Wygrała.

Poznamy również historię Haliny Szwarc, Klementyny Mańkowskiej, Elżbiety Zawackiej, Władysławy Macieszyny, Malwiny Gertler i Annie Louise Mogensen. Ta ostatnia nie tylko zdobyła bezcenne informacje dotyczące niemieckich linii obronnych na północy Francji, ale i na własne oczy zobaczyła słynne lądowanie w Normandii.

Każda z tych kobiet była inna. Każda łącząc nieprzeciętną urodę, inteligencje i kobiecy szósty zmysł stała się skuteczną bronią polskiego (i alianckiego) wywiadu.
Wszystkie one nie walczyły z bronią w ręku (choć i to się zdarzało) na polach bitwy. Swoją niezwykłą walkę toczyły na spotkaniach, w kawiarenkach, przyjęciach, podczas rozmów, nierzadko również w łóżku, wydobywając informacje na wagę życia i śmierci, pośrednicząc, przekazując tajemnice i sabotując działania oraz politykę wroga za pomocą rozmaitych metod i sposobów.

Epilog ich historii był w większości przypadków smutny. Niektóre z nich zginęły jeszcze w czasie wojny, inne trafiły w samo jądro komunistycznych represji, pozostałe zapomniane i porzucone dożyły swoich dni w biedzie. Dobrze, że Marek Łuszczyna napisał tę książkę. Dobrze, że Igły, polskie agentki, które zmieniały historię zostaną w ten sposób przywrócone naszej pamięci.

Ponoć Ian Fleming kreując postaci bondowskich dziewczyn niemal zawsze dodawał do ich charakterystyki cząstkę Krystyny Skarbek. Zamiast jednak kina sensacyjnego pełnego nieprawdopodobnych zwrotów akcji, zamiast mrożących krew w żyłach thrillerów, poświęćcie czas na lekturę tych niespełna 300 stron. Otrzymacie w zamian to, co podczas seansu najlepszego filmu szpiegowskiego lub kryminału. Otrzymacie dziesięć gotowych scenariuszy takiego filmu. I historię, o której nie wypada zapomnieć. Polecam.

– Marek Łuszczyna, Igły. Polskie agentki, które zmieniły historię, PWN, Warszawa 2013.

Remek Piotrowski

Reklamy

2 Komentarze

Filed under ARTYKUŁY, II WOJNA ŚWIATOWA, RECENZJE

2 responses to “IGŁY – Marek Łuszczyna

  1. Ciekawą postać Polskiej agentki u boku Hitlera przedstawia M.Wolski w książce Wallenrod. Zapraszam na moja stronę, gdzie są rozważania o historii alternatywnej i tworzona jest powieść.
    http://www.agdybytak.cba.pl

  2. Pingback: IGŁY – Marek Łuszczyna | Ciekawostki historyczne

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s