Polskie Podziemie w oczach wroga. Tajny raport dowódcy niemieckiego wywiadu gen. Reinharda Gehlena [opis książki]

polskie-podziemie-w-oczach-wroga„W tej woli oporu i zwycięstwa niektóre czynniki uwidaczniają się szczególnie mocno. Jest to przede wszystkim tęsknota za pełnią życia oraz różnorodnymi możliwościami jej doznania. Tam gdzie Polakom ogranicza się te możliwości, tam gwałtownie wybucha jego sprzeciw.” | Polskie Podziemie w oczach wroga. Tajny raport dowódcy niemieckiego wywiady gen. Reinharda Gehlena, Wydawnictwo M, Kraków 2016, s. 165.


Zwykle na historię polskiego ruchu oporu w okresie drugiej wojny światowej spoglądamy z perspektywy żołnierzy Armii Krajowej, względnie ich dowódców, polskich polityków lub „cywili” –  świadków tamtych wydarzeń. Z kolei perspektywę niemiecką, punkt widzenia okupanta na fenomen, a takim bez wątpienia było Polskie Państwo Podziemne, ignoruje się lub w najlepszym wypadku spycha na drugi plan. W ten sposób powstał utrwalony przez prl-owskie kino i komunistyczną propagandę stereotyp tępego gestapowca, bezlitosnego i krwiożerczego, jednakowoż traktującego członków AK i pozostałych polskich tajnych organizacji bez należytej refleksji.

O tym, że polski ruch oporu postrzegany był przez Niemców (a szczególnie wywiad niemiecki) jako groźny przeciwnik i że w związku z tym należało jego motywację, struktury, sposoby działania, a także potencjał, tak „emocjonalny” jak i „materialny”, zanalizować, przekonuje niezwykle interesujący dokument, stworzony w kwietniu 1945 roku przez generała majora Reinharda Gehlena. Dodajmy, niezwykle zdolnego i inteligentnego szefa wywiadu, który przez trzy lata przewodził Abteilung Fremde Heere Ost, czyli Oddziałowi Obce Wojska Wschód.

Tajny raport Gehlena powstał dla najważniejszych osób Trzeciej Rzeszy i jest fascynującym źródłem informacji na temat stanu wiedzy niemieckiego wywiadu o Polskim Państwie Podziemnym. Przez lata dokument ten był, zdaje się, nieco ignorowany przez polskich historyków, tym bardziej cieszy, że przetłumaczony na język polski i merytorycznie opracowany, trafił do naszych księgarni ponownie.

Przechwycone w trakcie wojny przez niemiecki wywiad informacje (Niemcom prawdopodobnie udało się złamać wiele polskich kodów) pozwoliły Gehlenowi zebrać imponujących rozmiarów materiał. Ten, chociaż niekiedy błędnie interpretowany przez samego autora, udowadnia, że wśród wpływowych osobistości niemieckiego wywiadu znaleźli się i tacy, którzy byli w stanie i docenić siłę polskiego ruchu oporu, i poddać ją szczegółowej analizie, i wreszcie – wyciągnąć nierzadko trafne (z punktu widzenia okupanta i prowadzonej przez niego polityki) wnioski.

Na szczególną uwagę zasługują przemyślenia Gehlena na temat źródeł polskiego oporu, a także stosunku Polaków do konspiracji. To prawda, że oparte są one często na pseudo-antropologicznej wiedzy, niemniej nie sposób nie zauważyć, że autor tajnego raportu nie tylko potrafił momentami właściwie ocenić motywację Polaków (przy okazji subtelnie sugerując błędy niemieckiej polityki na tym polu), ale i on sam jest był sporym wrażeniem osiąganych przez wroga sukcesów, zwłaszcza osiągnięć polskiego wywiadu.

„Każdy Polak sam z siebie staje się wspierającym, nośnym elementem otaczającej go całości. Dla organizacji ruchu oporu, wyrosłych na takiej glebie, konspiracja nie jest tylko jedną z wielu stosowanych broni, lecz jest tą bojową formą życia, w której przywódcy i naród, mimo wszystkich znanych, wewnątrzpolitycznych sprzeczności, połączeni są tę samą wolą oporu, tworząc wspólnotę o godnej uwagi sile” – pisze Gehlen analizując nieznaną Niemcom formę życia, istniejącą, co podkreśla autor raportu, obok narzuconej przez okupanta rzeczywistości formalnej. [Polskie Podziemie w oczach wroga. Tajny raport dowódcy niemieckiego wywiady gen. Reinharda Gehlena, Wydawnictwo M, Kraków 2016, s. 84, 85.]

Sporo uwagi poświęca również Gehlen ówczesnej polskiej scenie politycznej (szczególnie związanej z rządem w Londynie opcji „narodowopolskiej” i uzależnionej od Moskwy opcji „prosowieckiej”), prowadzonej przez Anglo-Amerykanów, Sowietów i Niemców walce o „dusze” Polaków, dyplomacji, siłom zbrojnym, Powstaniu Warszawskiemu i przyszłości narodu polskiego pod jarzmem sowieckim.

Oczywiście należy zauważyć, że autor popełnia sporo błędów faktograficznych, ponadto często myli się w ocenie poszczególnych zjawisk, niekiedy zawierza bzdurnym plotkom, a w dodatku niektóre jego rozważania mają charakter „życzeniowy” i obarczone są niemiecką propagandą okresu wojny, dlatego dokument też należy czytać uważnie, w czym zresztą pomagają liczne przypisy opracowane przez znawcę stosunków polsko-niemieckich profesora Jana Rydela oraz znawcę dziejów Armii Krajowej – profesora Andrzeja Leona Sowę.

Oprócz raportu „Siły wojskowe i wywiadowcze w ogólnych ramach polskiego ruchu oporu” w publikacji zamieszczono załączniki, które (jak rozumiem) zostały dołączone także do oryginalnego dokumentu. Szczegółową interpretacją dokumentu, poczynionymi przez Gehlena  spostrzeżeniami i ich ewentualną trafnością oraz samym opracowaniem historycznym, zajmą się z pewnością bardziej kompetentni ode mnie w tej kwestii historycy. W mojej opinii raport i wspomniane załączniki składają się na arcyciekawy materiał, któremu powinien przyjrzeć się każdy miłośnik historii drugiej wojny światowej i polskiego ruchu oporu.

*      *       *

Książkę zamówicie tutaj: http://wydawnictwom.pl/glowna/2718-polskie-podziemie-w-oczach-wroga-9788375959512.html

Reklamy

Dodaj komentarz

Filed under ARTYKUŁY, RECENZJE

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s